Archive

Amsterdam IX: 50 jaar Bijlmer

De Bijlmer bestaat dit jaar 50 jaar. Het heeft door de jaren heen niet zo’n beste reputatie gekregen. Dat terwijl de bouwmeester van dit project grote idealen nastreefden. Deze ochtend praatten wij over deze man, Siegfried Nassuth, zijn idealen en wat ervan geworden is. Onze gast Daan Dekker schreef een boek over hem, de Betonnen Droom.
In de jaren negentig vond er ook een grootste vernieuwing van de Bijlmer plaats. Deze vernieuwing werd geleid door Joop de Haan, ook bij ons aan tafel. Werden de idealen van Nassuth weer nagestreefd in de jaren negentig of werd er voor een heel andere aanpak gekozen?
U hoort het allemaal in deze mooie uitzending, waar ook nog een reportage over het Bijlmermuseum én een column over tegeltjeswijsheden van Bart van Heerikhuizen in zit!
Met presentatie van Henk en Mirjam.

Dossier: Amsterdam

Wat maakt de mens I: Taalverloedering bestaat niet

‘Ik graag luister naar Radio Swammerdam’ zouden wij nooit uit onze mond krijgen, maar ‘Zondagochtend luisteren hun radio’ zeggen we allemaal weleens per ongeluk.
In het nieuwe dossier ‘Wat de mens maakt’ zullen wij het hebben over dingen die mensen maken, zoals kunst, en wat ons tot mens maakt, zoals deze zondagochtend over ons taalgevoel. Aan tafel zat taalkundige Jan Stroop, die ons vertelt dat we door ons feilloze taalgevoel eigenlijk geen grammaticale fouten kunnen maken. We kunnen wellicht fouten maken, omdat we nu eenmaal bepaalde afspraken hebben over wat ‘correct’ is. Maar volgens Jan Stroop zit de grammatica zo diep in ons dat de ‘fouten’ die wij maken eigenlijk geen fouten zitten, maar zitten opgesloten in onze grammatica. Het gebruik van ‘groter als’ is iets wat al eeuwen bestaat en ook niet altijd incorrect is geweest.
Ook vertelt Jan Stroop ons over het zogenaamde Poldernederlands, dat hij bij Trijntje (‘Traaintje’) Oosterhuis voor het eerst opmerkte. Wat Poldernederlands is, is niet in tekst uit te leggen, luisteren dus!

Onze columnist Sicco de Knecht vertelt ons over zijn prachtige familiegeschiedenis van ‘gelukzoekers’, wat misschien niet zo’n modern woord is als we zouden denken.

Presentatie door Marie Beth van Egmond en Luuc Brans, techniek door Elmer Rikhof.

Dossier: Wat maakt de mens

Swammerdam Stemt: Kieslijsten vol met witte mannen?

Verkiezingen! Nog een paar dagen en dan mogen het vakje voor de naam van onze favoriete kandidaat op de kieslijst rood kleuren. Maar hebben we wel genoeg keuze? Lijken de kandidaten niet teveel op elkaar? Over de selectie én het kamerwerk van etnische minderheden en vrouwen spraken we met Liza Mügge, Politicoloog aan de UvA. Daarnaast praten we met de makers van De Derde Kamer over de media en politieke campagnes.

Cliffhanger: Stemt onze vaste columnist Bart van Heerikhuizen nog steeds PvdA? Hij neemt ons mee in zijn denkproces voorafgaand aan het kiesmoment aankomende woensdag.

Dossier: Swammerdam Stemt

Norm van Waarde I: De kracht van normen

Heb jij wel eens een verkeersbord gejat? Wat doet het met de groep als iemand heel erg boos wordt? Of juist als iemand blij is? Vanochtend spraken Misha en Mirjam over maatschappelijke normen en emoties in een gloed nieuw dossier: de Norm van Waarde. Promovendus Florian Wanders (UvA) en sociaal-psycholoog Marc Heerdink (UvA) vertellen over hun onderzoek naar normen en de invloed op groepsdynamiek.

Florian Wanders doet onderzoek naar macht en normen. Hij vertelde over de verschillende effecten van normen in de groepsdynamiek en typisch norm onderscheidend gedrag.

Marc Heerdink, is gepromoveerd in de sociale psychologie op een onderzoek naar het effect van emoties op groepsdynamiek en dan vooral op conformiteit. Aan de hand van abstracte kunst onderzoekt hij de effecten van boosheid. Verder een bevlogen column van Heidi Dorudi over haar woede.

Luister het hieronder terug of abonneer je op de podcast in de iTunes store.

Dossier: Norm van Waarde

Niets is wat het lijkt? De wetenschap achter complotdenken

Wie kun je nog geloven? In een wereld waarin wordt gelekt en gehackt, waarin de alternatieve feiten je om de oren vliegen en nepnieuws in de omloop is, is het soms lastig wie we nog kunnen geloven. In deze aflevering van Radio Swammerdam spreken we over complotdenken met Jan-Willem van Prooijen -gedragspsycholoog verbonden aan de VU, en journalist Maarten Reijnders. De één gelooft wat meer; de ander wat minder. Maar waar ligt de grens tussen kritisch zijn en een complotdenker? Of schuilt er ook waarheid achter een complotdenker?

Ook windt columnist Bas Belleman zich op over de complottheorieën die zich keren tegen zijn held Shakespeare.

Dossier: Grensgevallen

Baas in eigen brein IV: Falen in de prestatiemaatschappij

Na een korte kerstonderbreking zijn we weer terug met een uitzending Radio Swammerdam.
We spraken over maatschappelijk falen in de huidige prestatiesamenleving. Toepasselijk bij het onderwerp begon de aflevering niet geheel vlekkeloos door een kleine misser bij de techniek. Aan tafel zat socioloog Judith Elshout, zij promoveerde met een onderzoek naar behoud van zelfrespect in een veeleisende samenleving en naar werklozen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in activeringsprojecten. Ook zat HvA onderzoeker Sebastian Abdallah aan tafel om over de praktijk en succeservaringen bij jongeren met een achterstand te praten.

Verder een vlammende column van Heidi Dorudi met de titel ‘Work is overrated’

Nieuwsgierig? Luister de uitzending nu terug of abonneer je via iTunes of Stitcher op onze podcast.

 

Dossier: Baas in eigen brein

Baas in Eigen Brein III: Ooit een normaal mens ontmoet? De geschiedenis van de antipsychiatrie.

Bedplassen, waanbeelden over octopussen en haat jegens ouders; de antipsychiatrie pleitte er in de jaren 60 en 70 voor dat psychiatrisch patienten hun klachten meer moesten omarmen dan zich vol te laten stoppen met medicijnen. De naamgever van het dossier Baas in eigen brein, Gemma Blok, was te gast bij Radio Swammerdam. Zij schreef haar proefschrift over de antipsychiatrie tussen 1965-1985 in Nederland.

Henk en Mirjam spraken met Gemma over hervormingen in de psychiatrie in de jaren zestig en zeventig. Wat houdt die antipsychiatrie precies in? En wat is ervan over gebleven?  Verder spraken zij over de gekkenkrant, shocktherapie en gezinstherapie.

Verder maakte Misha en Henk een reportage bij centrum de Brouwerij, een instelling die anno 2016 de GGZ wil hervormen. Luisteren dus!

Dossier: Baas in eigen brein

Baas in Eigen Brein II – Gewoontes en verslavingen

Verslavingen en gewoontes we hebben ze allemaal. Maar wat gebeurt er in je hersenen als je een bepaalde gewoonte hebt? En waarom kun je er soms zo moeilijk vanaf komen? Marie Beth en Henk spraken hierover met twee hersenonderzoeksters. Sanne de Wit (UvA) doet onderzoek naar gewoontes in het door haar opgerichte Habit Lab en zoekt daar antwoord op vragen zoals waar onze gewoontes vandaan komen en hoe we ze kunnen afleren of aanleren. Ook spraken ze met Anneke Goudriaan, neuropsycholoog en hoogleraar van het AMC. Zij onderzoekt verslavingen en vertelde over de neurologische achtergrond van verslavingen en hoe deze kunnen worden. Misha probeerde ondertussen in het Habit Lab slechte gewoontes af te leren en Sicco las een column voor over eetverslaving.

Presentatoren: Marie Beth van Egmond en Henk Ruigrok van der Werven
Gasten: Sanne de Wit en Anneke Goudriaan
Column: Sicco de Knecht
Reportage: Misha Melita
Techniek: Luuc Brans

Dossier: Baas in eigen brein

Tijd II – Filosofie van tijd en het juiste moment

Soms vliegt hij, soms lijkt hij stil te staan, en in een angstaanjagend tempo tikt hij weg: de tijd. In deze uitzending stond Swammerdam volledig in het teken van dit verwarrende – en daardoor oneindig interessante – fenomeen. Mirjam en Elmer gingen op bezoek bij filosofe Joke Hermsen, auteur van het boek Kairos. In haar atelier gingen zij in gesprek over de tijd als filosofisch concept. En vragen haar: bestaat er zoiets als het juiste moment?
Ook gingen Marie Beth en Henk gingen op zoek naar het Eureka-moment bij wiskundigen, en maakten hierover een reportage.

En onze columniste Gemma Venhuizen droeg haar column over het juiste moment voor.

Presentatie: Mirjam van Zuidam en Elmer Rikhof
Column: Gemma Venhuizen
Techniek: Marie Beth van Egmond, Mirjam van Zuidam en Luuc Brans
Reportage: Henk Ruigrok van der Werven en Marie Beth van Egmond

Dossier: Tijd

Amsterdam I: 020nline, de Digitale Stad en het internet

Vanmorgen spraken Marie Beth en Misha in de nieuwste uitzending in het dossier Amsterdam met Geert Lovink over de Digitale Stad en met Ariën Vijn over AMS-IX, het internetknooppunt van Amsterdam. Dit verbindingspunt in de Watergraafsmeer is een van de meest belangrijke dataknooppunten van Europa. Arien Vijn werkt bij het internetknooppunt en legde ons uit over de Amsterdam Data Tower en de infrastructuur van het internet. Over het datacentrum bij Science Park maakte Mirjam en Marie-Beth onze eerste Swammerreportage waarbij ze zich tussen de zoemende computers en kabelkluwen begaven. Met Geert Lovink tenslotte spraken we over de ontstaansgeschiedenis van het internet en de Digitale Stad. Daarbij kwam ook de publieke functie en de privatisering van het internet ter sprake. Zeker terugluisteren dus!

Dossier: Amsterdam

(W)Etenschap III: Het voedsellabyrint

Is gezond eten louter een individuele aangelegenheid? En hoe schadelijk zijn E-nummers? Er is veel tegenstrijdige informatie over gezond worden en blijven, maar wat moeten wij als consument geloven?

Jaap Seidell en Jutka Halberstadt proberen met hun boek ‘Het voedsellabyrint’ een weg te banen door al deze tegenstrijdige berichten. Tegelijkertijd proberen zij ons een samenhangende visie te bieden over complexe onderwerpen als gezonde voeding, obesitas en vele andere onderwerpen.

In deze uitzending zijn Elmer Rikhof en Henk Ruigrok van der Werven met prof. dr. ir. Jaap Seidell (VU) in gesprek gegaan over zijn boek ‘Het Voedsellabyrint’.

Wil je de hele aflevering op je smartphone luisteren? Dat kan via onze podcast in iTunes en Stitcher, abonneer je: dan ontvang je elke week automatisch de nieuwste aflevering.

Dossier: (W)etenschap

Fundamenten Van De Realiteit V: De Oorsprong Van Betekenis

Bestaat er zoiets als een ultiem fundamenteel beginsel van alles wat er is? En zo ja, waar ligt dan precies het onderscheid tussen betekenisloos en betekenisvol? Maakte een creator dat onderscheid? Of zit er alleen maar een schijnbaar verschil tussen en is het een kwestie van complexiteit opschalen? In deze aflevering van Radio Swammerdam praten we met Pieter Adriaans (kunstenaar & hoogleraar Kunstmatige Intelligentie) en Emanuel Rutten (wiskundige, filosoof én gelovige) over een universeel beginsel van alles wat er is – het laatste deel van de reeks ‘fundamenten van de realiteit’. Presentatie door Maureen Voestermans en Luuc Brans.

Dossier: Fundamenten van de Realiteit

Grensgevallen III: Interdisciplinariteit, modewoord of heilige graal?

Multi-, meta-, non-, trans- maar vooral: interdisciplinariteit. Wat is het, waarom is het zo belangrijk en hoe werkt het in de praktijk? Vandaag hadden we het daarover in de allerlaatste uitzending die Lieven samenstelt voor Swammerdam, tevens de laatste uitzending in het dossier Grensgevallen van de Wetenschap. Samen met Misha sprak Lieven daarom met Loet Leydesdorff, hoogleraar dynamiek van de wetenschapscommunicatie en technologische innovatie aan de UvA, en met Mieke Bal, voormalig hoogleraar theoretische literatuurwetenschap en videokunstenaar. In een levendige gesprek dat opgebouwd was als een onderzoekspaper dat Lieven zo zou kunnen inleveren op de universiteit bespraken we zorgvuldig verschillende facetten van het fenomeen interdisciplinariteit zoals haar geschiedenis, waarom dit fenomeen zo populair is in de wetenschap en ook hoe het zich uit in onderwijs en onderzoek. 

Daarnaast verzorgde onze vaste columnist Machiel Keestra, verbonden aan het Instituut voor Interdisciplinaire Studies (UvA) een passende column. Hij verbond via inzichten van de Franse socioloog Pierre Bourdieu de recente onderzoeksrapporten over ongelijkheid  in het onderwijs en op de voetbalclub met interdisciplinair onderwijs aan de universiteit.

Dossier: Grensgevallen

(W)etenschap II: Je bent wat je (w)eet

Hoe gezond is super healthy food? En wat is de beste dieetstrategie? In deze uitzending hadden we het met Mariska Bot (VU) over haar onderzoek naar de samenhang tussen voeding en depressie. En met Lisanne Claessens (UvA) hadden we het over haar antropologisch onderzoek naar de ‘super healthy’ scene in Amsterdam.

Luister hieronder de column terug van Sicco de Knecht over de authenticiteit  en vervreemding van ons voedsel:

 

Wil je de hele uitzending luisteren? Dat kan hierboven of via onze podcast in iTunes en Stitcher, zoek op Radio Swammerdam en abonneer je: dan ontvang je elke week automatisch de nieuwste aflevering.

Dossier: (W)etenschap

Amsterdam III: Hazes en de volkssegregratie

Andre Hazes, wie houdt er nou niet van dit legendarisch figuur en zijn muziek? Vandaag hadden Luuc Brans en Maureen Voestermans het in deze laatste aflevering van het dossier Amsterdam met antropologe Irene Stengs over het fenomeen Hazes en de volkse cultuur daaromheen. Ze ging naar concerten, mengde zich met fans en schreef een prachtig portret van de cultuur rondom de populairste Nederlandse artiest van de afgelopen decennia. Hazes kwam natuurlijk uit de Pijp, vroeger een echte volkswijk. Met Clé Lesger praten we over de wijken van Amsterdam en de ruimtelijke segregatie in Amsterdam in historisch perspectief. De grachtengordel zat weliswaar toen ook al vol met rijke stinkerds, maar tegelijkertijd woonden tussen alle rijke lui ook mindergestelden en paupers in de arme achtersteegjes en tussenstraten. Hoe deze groepen zich vermengden, of juist niet, en wat ons dit leert de huidige gevreesde deling van de stad tussen arm en rijk is onderwerp van het gesprek met Clé.

Daarnaast een bijzondere column van geurhistorica Caro Verbeek over de geuren van Amsterdam. Zij liet ons wat ruiken en in haar column waren soundscapes verwerkt van haar studenten. Speciale dank voor de eerste soundscape aan Julia Kantelberg, Jennifer Neerings, Annelies Wester en Clara van Wijk, Voor de tweede soundscape, opgenomen bij de OBA, danken we Danique Toen, Stijn Lebouille, Kayleigh Schoorl en Najim Moussa.

Dossier: Amsterdam

Maatschappij III: eHealth en BigData in de gezondheidszorg

Apps op je smartphone die meten hoe gestrest je bent, wat je hartslag of bloeddruk is, hoeveel stappen je op een dag loopt of wat je insulinewaarde is: ze worden steeds vaker gebruikt. We praten met Mark Hoogendoorn, universitair docent Artificial Intelligence, en Heleen Riper, hoogleraar eHealth en klinische psychologie, over eHealth en de kansen en risico’s van big data in de gezondheidszorg.

Dossier: Fundamenten van de Maatschappij

Maatschappij II: Heb je (nog) iets te verbergen?

Heb je (nog) iets te verbergen? In de aflevering over Liveness en Realtime kwamen we er al achter dat het internet steeds meer gekanaliseerd wordt. Hoe wordt er geld aan ons gedrag verdiend en zijn er mogelijkheden om hier onderuit te komen? Hier gaan we dieper op in met Frederik Zuiderveen Borgesius, juridisch onderzoeker aan het instituut van informatierecht aan de UvA en Geert Lovink, onderzoeker aan het institute for network cultures aan de HvA.

Dossier: Fundamenten van de Maatschappij

(W)Etenschap I: Luisteren met je neus

Wat was het een lekker geurige opname bij Radio Swammerdam voor onze eerste aflevering in ons nieuwe dossier (W)Etenschap. Lieven en Maureen roken met twee academici aan de wetenschap van geur en fermentatie. Caro Verbeek, promovenda kunstgeschiedenis aan de VU vertelde over haar onderzoek naar culturele en kunstzinnige toepassingen van geur door de tijd heen. Ze had ook haar eigen geurstaaltjes meegenomen en legde daarbij uit hoe mensen verschillende betekenis geven aan geur met woorden en in de kunst. Daarnaast spraken we met Remco Kort, hoogleraar microbiologie, eveneens van de VU, Hij vertelde hoe een bacterie uit kaas er voor kan zorgen dat je minder diaree hebt. Tenslotte verzorgde Bas Belleman een erg interessante column over vrije wil, Axe-reclames en Das Parfum, met een macabere eindnoot.

Dossier: (W)etenschap

Amsterdam I: GHB, de nieuwe heroïne?

In deze uitzending hadden we het over verdovende middelengebruik in Amsterdam én buiten de ring. Aan tafel zat Gemma Blok (UvA), zij deed onderzoek naar de heroïne epidemie in het Amsterdam van de jaren zeventig en tachtig. Hoe werd heroïne in Amsterdam geïntroduceerd en hoe werd het zo’n groot probleem? Ook aan tafel zat Ton Nabben (Bonger Instituut) die vertelde over zijn nieuwe onderzoek naar GHB-gebruik op het platteland. Over Amsterdams GHB-gebruik is veel bekend, maar hoe wordt er gebruikt in de dorpen? Nabben deed opzienbarende observaties en onderzocht waarom het zo’n groot probleem is.

Dit is de eerste uitzending in het dossier ‘Amsterdam’, de komende maanden zullen we nog twee afleveringen maken in dit dossier. Dus als je deze zomer met heimwee naar Mokum op een zonovergoten strand ligt te bakken, kun je alle afleveringen over onze stad achter elkaar beluisteren.

Dossier: Amsterdam

Live liveness in realtime: mediawetenschappers over het fenomeen LIVE!

Live! We kennen het sinds de radio, zien het nog vaak op televisie maar tegenwoordig ook op social media. Met Periscope, de app van twitter kan je eenvoudig livestreamen vanaf je smartphone. Wat zegt de mediawetenschap over liveness en hoe verhoudt dit zich tot de ontwikkeling van het internet in het algemeen en social media in het bijzonder? Te gast zijn Karin van Es (UU), zij promoveerde vorig jaar op de paradox van liveness en Anne Helmond (UvA) die in haar proefschrift het internet als een platform beschouwt.

Dossier: 2015 — 2016