Archive

Seks en de islam

De islam wordt door velen gezien als een patriarchale, agressieve en gewelddadige religie, die vrouwen en homo’s onderdrukt. Het beeld van de islam als een sensuele en seksuele losbandige religie is minder bekend bij het grote publiek. Maar krap een eeuw geleden stond de islam juist bekend als een lakse religie, met veel vrijheden en op seksueel gebied juist heel toegeeflijk. Partnerruil werd aangemoedigd, en homofilie getoleerd.

Michiel Leezenberg schreef een boek over seks en politiek in de islam: De Minaret van Bagdad. In deze uitzending vertelt hij over de vaak verborgen geschiedenis van de islam, losbandigheid en waarom we de islam in het Westen tegenwoordig zo beperkt zien. Heidi Dorudi maakte voor de uitzending een zeer persoonlijke column over haar opvoeding in Iran en hoe het is om Perzisch te zijn in het Westen.

Deze uitzending werd gepresenteerd door Froukje Waterbolk en Elmer Rikhof.

Dossier: Los

Licht in donkere tijden

Licht heeft een dubbelrol in ons leven. Wij kunnen niet zonder, maar soms kan licht ook onze vijand zijn. Deze zondag bij Radio Swammerdam sprak Elmer Rikhof samen met Henk Ruigrok van der Werven met onze columniste Gemma Venhuizen (fysisch geograaf & freelance wetenschapsjournalist) over haar nieuwe boek Licht. Zij gingen hierbij vooral in op de relatie tussen licht en voedsel. Ook was te gast Arjen Amelink (senior-onderzoeker bij afdeling Optica van TNO in Delft) Hij doet onderzoek naar hoe we kanker in de toekomst kunnen opsporen met behulp van spectroscopie. Zij spraken over de goede vooruitzichten en de obstakels van dit onderzoek.
Tim Wagemakers verzorgde de column, over de donkere tijden waarin wij leven.

Dossier: Los

Grensgevallen V – Op de grens tussen kunst en wetenschap

Kun je kunstenaar zijn en wetenschapper? Is wetenschap eigenlijk niet ook een soort kunst? Was het vroeger makkelijker om zowel kunstenaar als wetenschapper te zijn? Vanochtend stelden Misha en Elmer deze vragen aan socioloog en kunstenaar Hans Abbing (UvA) en kunsthistoricus Bert van de Roemer (UvA).

Bert vertelde over de collecties van de 17e-eeuwse medicus Frederik Ruysch wiens preparaten ook een sterk kunstzinnig karakter hadden. We leren dat wetenschappers die heel keurig en met groot esthetisch besef hun rariteitenkabinetten organiseerden, dachten dat je door kunst de natuur kon verbeteren. Hans Abbing, zelf socioloog, econoom én kunstenaar, vertelde over de raakvlakken tussen kunst en wetenschap en of die twee werelden steeds meer naar elkaar groeien of niet. Is het wenselijk dat kunst ‘intellectualiseert’? Machiel Keestra verzorgde een column over de rol van creativiteit in de verschillende wetenschapsdisciplines en betoogde dat de grens tussen kunst en wetenschap beslecht moest worden. Mirjam en Marie-Beth maakten een reportage over de tentoonstelling Imaginary Math in het VoxPop-museum van de UvA. Terugluisteren dus.

Dossier: Grensgevallen

Revolutie II: Een recept voor het revolutionair potentieel

Elmer Rikhof en Luuc Brans praten met Dr. Victor Kal, UvA docent wijsbegeerte, over wat er nodig is voor een succesvolle revolutie. Bas Belleman, onze vaste columnist, leest en bespreekt het anti-revolutionaire sonnet 76 van Shakespeare.

Voor de meeste mensen zijn theocratie en democratie begrippen die absoluut niet samengaan. Dr. Victor Kal denkt hier anders over. In zijn optiek maakt religiositeit juist het kritische denken mogelijk, kritisch denken dat de basis vormt voor onze liberale democratie. Bij Kal ligt in het kritische denken een groot revolutionair potentieel, zonder welk de liberale democratie ten dode is opgeschreven. Maar wat is dit revolutionair potentieel nu precies? Hoe zit de revolutionaire mens in elkaar? Wat gaat zij doen? En hoe verhoudt een dergelijke revolutie zich tot andere revoluties zoals de proletarische of de fascistische. 

Dossier: Revolutie

Tijd II – Filosofie van tijd en het juiste moment

Soms vliegt hij, soms lijkt hij stil te staan, en in een angstaanjagend tempo tikt hij weg: de tijd. In deze uitzending stond Swammerdam volledig in het teken van dit verwarrende – en daardoor oneindig interessante – fenomeen. Mirjam en Elmer gingen op bezoek bij filosofe Joke Hermsen, auteur van het boek Kairos. In haar atelier gingen zij in gesprek over de tijd als filosofisch concept. En vragen haar: bestaat er zoiets als het juiste moment?
Ook gingen Marie Beth en Henk gingen op zoek naar het Eureka-moment bij wiskundigen, en maakten hierover een reportage.

En onze columniste Gemma Venhuizen droeg haar column over het juiste moment voor.

Presentatie: Mirjam van Zuidam en Elmer Rikhof
Column: Gemma Venhuizen
Techniek: Marie Beth van Egmond, Mirjam van Zuidam en Luuc Brans
Reportage: Henk Ruigrok van der Werven en Marie Beth van Egmond

Dossier: Tijd

Grensgevallen IV: Is economie een wetenschap?

Is een economie een wetenschap? En kunnen economen de toekomst voorspellen? Daar praten Elmer Rikhof en Henk Ruigrok van der Werven over met Dr. Ed Westerhout, universitair hoofddocent economie verbonden aan de Universiteit van Tilburg.

De column werd deze week voorgelezen door geurhistorica Caro Verbeek, over de geur van geld oftewel ‘Pecunia non olet’.

Dossier: Grensgevallen

(W)Etenschap III: Het voedsellabyrint

Is gezond eten louter een individuele aangelegenheid? En hoe schadelijk zijn E-nummers? Er is veel tegenstrijdige informatie over gezond worden en blijven, maar wat moeten wij als consument geloven?

Jaap Seidell en Jutka Halberstadt proberen met hun boek ‘Het voedsellabyrint’ een weg te banen door al deze tegenstrijdige berichten. Tegelijkertijd proberen zij ons een samenhangende visie te bieden over complexe onderwerpen als gezonde voeding, obesitas en vele andere onderwerpen.

In deze uitzending zijn Elmer Rikhof en Henk Ruigrok van der Werven met prof. dr. ir. Jaap Seidell (VU) in gesprek gegaan over zijn boek ‘Het Voedsellabyrint’.

Wil je de hele aflevering op je smartphone luisteren? Dat kan via onze podcast in iTunes en Stitcher, abonneer je: dan ontvang je elke week automatisch de nieuwste aflevering.

Dossier: (W)etenschap

Groen II: Is de deeleconomie goed voor het milieu?

In deze tweede aflevering in het dossier Groen – luister hier de eerste aflevering uit dit dossier over ecocidewetgeving – zoeken Henk en Elmer uit wat de deeleconomie is en op welke wijze zij invloed heeft op het milieu. Te gast is Koen Frenken, hoogleraar innovatiestudies aan de UU. Hij stelt onder meer dat de deeleconomie altijd al bestaan heeft, maar nu grotere vormen aanneemt door het ontstaan van netwerken en bijbehorende apps als Airbnb, Snappcar en Peerby. In het tweede deel van de uitzending wordt de invloed van de deeleconomie op het milieu besproken.

De column werd voor deze ene keer verzorgd door oud-Swammerdam eindredacteur Sterre ten Houte de Lange. Zij besprak de karakters van haar katten.

Dossier: Groen

Grensgevallen II: UFO’s bestaan gewoon

UFO’s bestaan gewoon. Dat is de conclusie die dr. ir Coen Vermeeren, hoofd van het Studium Generale aan de TU Delft, trekt nadat hij dit fenomeen grondig onderzocht heeft. Volgens Vermeerden wordt het tijd dat wij de vele UFO-klokkenluiders en ooggetuigen serieus nemen. Met zijn boek, ‘UFO’s bestaan gewoon’, roept hij de wetenschap dan ook op om het UFO fenomeen open en grondig te onderzoeken. In deze uitzending van Radio Swammerdam interviewen Elmer Rikhof en Misha Melita hem.

De column werd deze uitzending verzocht door Heidi Dorudi.

Dossier: Grensgevallen

Amsterdam II: Lelijke Amsterdamse architectuur

In deze uitzending van Radio Swammerdam spraken we over architectuur in Amsterdam. Tim Verlaan schoof aan, hij is stadshistoricus en schreef zijn proefschrift over de stedelijke vernieuwing van Amsterdam in de jaren’70 en ’80. Iris Burgers vertelde over haar onderzoek naar de Schiphol regio en hoe maatschappelijke en technologische ontwikkelingen invloed hadden op de architectuur van de luchthaven. Gastcolumnist was stadsdichter K. Schippers, hij las een ready-made tekst voor die hij samenstelde naar aanleiding van de Bijlmerramp in 1992.

Dossier: Amsterdam

Grensgevallen I: Wetenschap van de Wetenschap

In deze eerste aflevering in het dossier Grensgevallen bespreekt Luuc Brans met twee wetenschappers wanneer iets wetenschap mag heten. Aan tafel zitten professor in de antropologie van de wetenschap Amade M’charek, die bepleit dat het verkeer tussen maatschappij en wetenschap een nieuw object van studie zou moeten zijn. Ook schuift wetenschapsfilosoof Lukas Verburgt aan, hij onderzocht op ideehistorische wijze de waarschijnlijkheidsleer van de 19e eeuw. Daarbij keek hij vooral naar wat níet beschreven werd.

Onze vaste columnist Machiel Keestra had het in zijn bijdrage over grenzen in de wetenschap, en waarom die grenzen soms overschreden moeten worden.

Dossier: Grensgevallen

Islamitische filosofie en het geweld van IS

In Radio Swammerdam spraken Tim Wagemaker en Elmer Rikhof met filosoof Michiel Leezenberg over de Islamitische filosofie. Kan daarin een legitimatie gezocht worden voor het geweld van IS? En, welke academische traditie kent de Islam? Is het niet zo dat de Islam in de Middeleeuwen misschien wel toleranter was dan de Christelijke traditie uit die tijd? Een gesprek over Said Qutb, Ibn Tamiyya en andere islamitische denkers.  Helaas is omtechnische redenen het eerste gedeelte van het gesprek weggevallen. De uitzending begint nu met de vraag hoe de Islam voor sommigen verworden werd tot een politieke ideologie waarin geweld gelegitimeerd kan worden.

Dossier: 2015 — 2016

Islamitisch feminisme

Voor sommige mensen klinkt het als iets onwerkelijks, een feministische moslima. Toch zijn er vandaag de dag in veel moslimlanden vrouwenorganisaties actief bezig met een feministische agenda. Dit doen zij niet op een westerse basis zoals je misschien zou verwachten, maar als een integraal onderdeel van de islam. Vanmorgen praatten we met dr. Karen Vintges (UvA docent politieke en sociale filosofie) en Heidi Dorudi, MA (filosoof, feminist en Iraans vluchteling) over het islamitisch feminisme en hoe dit feminisme samengaat met religie.

Dit programma werd gepresenteerd door Elmer Rikhof en Tim Wagemakers. Onze gastcolumnist deze keer was Hansje Kalt.

Dossier: 2015 — 2016