Archive

Feiten

Wat is de definitie van het begrip “feit” eigenlijk? Emma van Veenen sprak hierover met Sjang ten Hagen. In zijn promotieonderzoek aan de UvA kijkt hij onder andere naar hoe de definitie van het begrip “feit” vanaf de 19e eeuw veranderd is. Ook te gast is Chunglin Kwa, docent Science and Technology Studies aan de UvA en schrijver van het boek: Wat is Waarheid? Aafke Kok geeft in haar column een advies aan wetenschappers over het factchecken van haar artikelen.

Dossier: 2018 — 2019, Los

Seks en de islam

De islam wordt door velen gezien als een patriarchale, agressieve en gewelddadige religie, die vrouwen en homo’s onderdrukt. Het beeld van de islam als een sensuele en seksuele losbandige religie is minder bekend bij het grote publiek. Maar krap een eeuw geleden stond de islam juist bekend als een lakse religie, met veel vrijheden en op seksueel gebied juist heel toegeeflijk. Partnerruil werd aangemoedigd, en homofilie getoleerd.

Michiel Leezenberg schreef een boek over seks en politiek in de islam: De Minaret van Bagdad. In deze uitzending vertelt hij over de vaak verborgen geschiedenis van de islam, losbandigheid en waarom we de islam in het Westen tegenwoordig zo beperkt zien. Heidi Dorudi maakte voor de uitzending een zeer persoonlijke column over haar opvoeding in Iran en hoe het is om Perzisch te zijn in het Westen.

Deze uitzending werd gepresenteerd door Froukje Waterbolk en Elmer Rikhof.

Dossier: Los

Baas in Eigen Brein VI: Mindfullness. autisme, empathie en boeddhisme

Zijn in het Westen yoga, meditatie, mindfulness van hun spirituele jasje ontdaan? En hoe kan mindfullness autistische jongeren helpen? Vandaag praatten Froukje en Henk met promovenda Anna Ridderinkhof over mindfulness in de gezondheidszorg. Ze is bezig met een onderzoek naar de effecten van mindfulness bij jongeren met autismespectrumstoornissen. Daarbij vertelde ze over mindfullness-oefeningen, empathie en de gunstige effecten van zulke oefening. Anna zoekt nog deelnemers aan haar training en onderzoek bij UvA Minds, dus meld je aan via deze link of mail haar. Ook schoof filosoof Hein van Dongen aan tafel om ons bij te praten over wijsgerige tradities uit het Oosten, en het belang van vergelijkende filosofie. Hij is verbonden aan de stichting Filosofie Oost-West en schreef een boek over de filosoof Henri Bergson. Onze vaste columniste en geurwetenschapper Caro Verbeek droeg een column voor over aandachtig kunst kijken én ruiken – daarvoor kan je ook nog eens naar de geurtentoonstelling Aromatic Art in de VU.

Dossier: Baas in eigen brein

Tijd II – Filosofie van tijd en het juiste moment

Soms vliegt hij, soms lijkt hij stil te staan, en in een angstaanjagend tempo tikt hij weg: de tijd. In deze uitzending stond Swammerdam volledig in het teken van dit verwarrende – en daardoor oneindig interessante – fenomeen. Mirjam en Elmer gingen op bezoek bij filosofe Joke Hermsen, auteur van het boek Kairos. In haar atelier gingen zij in gesprek over de tijd als filosofisch concept. En vragen haar: bestaat er zoiets als het juiste moment?
Ook gingen Marie Beth en Henk gingen op zoek naar het Eureka-moment bij wiskundigen, en maakten hierover een reportage.

En onze columniste Gemma Venhuizen droeg haar column over het juiste moment voor.

Presentatie: Mirjam van Zuidam en Elmer Rikhof
Column: Gemma Venhuizen
Techniek: Marie Beth van Egmond, Mirjam van Zuidam en Luuc Brans
Reportage: Henk Ruigrok van der Werven en Marie Beth van Egmond

Dossier: Tijd

Grensgevallen I: Wetenschap van de Wetenschap

In deze eerste aflevering in het dossier Grensgevallen bespreekt Luuc Brans met twee wetenschappers wanneer iets wetenschap mag heten. Aan tafel zitten professor in de antropologie van de wetenschap Amade M’charek, die bepleit dat het verkeer tussen maatschappij en wetenschap een nieuw object van studie zou moeten zijn. Ook schuift wetenschapsfilosoof Lukas Verburgt aan, hij onderzocht op ideehistorische wijze de waarschijnlijkheidsleer van de 19e eeuw. Daarbij keek hij vooral naar wat níet beschreven werd.

Onze vaste columnist Machiel Keestra had het in zijn bijdrage over grenzen in de wetenschap, en waarom die grenzen soms overschreden moeten worden.

Dossier: Grensgevallen

Islamitische filosofie en het geweld van IS

In Radio Swammerdam spraken Tim Wagemaker en Elmer Rikhof met filosoof Michiel Leezenberg over de Islamitische filosofie. Kan daarin een legitimatie gezocht worden voor het geweld van IS? En, welke academische traditie kent de Islam? Is het niet zo dat de Islam in de Middeleeuwen misschien wel toleranter was dan de Christelijke traditie uit die tijd? Een gesprek over Said Qutb, Ibn Tamiyya en andere islamitische denkers.  Helaas is omtechnische redenen het eerste gedeelte van het gesprek weggevallen. De uitzending begint nu met de vraag hoe de Islam voor sommigen verworden werd tot een politieke ideologie waarin geweld gelegitimeerd kan worden.

Dossier: 2015 — 2016

Derrida uitgelegd door Johan de Jong

Tim Wagemakers en Lieven Heeremans interviewden hun oude docent filosofie Johan de Jong over het proefschrift dat Johan schrijft over de schijnbaar ondoorgrondelijke filosoof Jacques Derrida. Geniaal of gek? Een ingewikkelde kwestie waar Radio Swammerdam even goed de tijd voor neemt. En er was natuurlijk de column, ditmaal van Bart van Heerikhuizen. Hij legde in zijn column een link tussen rouwkaarten, onbeschrijflijkheid en commodificatie. Met Johan spraken we daarna over classificatie, grenzen en protest. Als een simpel tegengeluid volgens Derrida niet voldoende is, hoe kun je dan nog iets van protest vormgeven? Of verder komen? Een les in nederigheid, zo blijkt, want niet elk probleem heeft een oplossing.

Dossier: 2014 — 2015