Archive

Grensgevallen III: Interdisciplinariteit, modewoord of heilige graal?

Multi-, meta-, non-, trans- maar vooral: interdisciplinariteit. Wat is het, waarom is het zo belangrijk en hoe werkt het in de praktijk? Vandaag hadden we het daarover in de allerlaatste uitzending die Lieven samenstelt voor Swammerdam, tevens de laatste uitzending in het dossier Grensgevallen van de Wetenschap. Samen met Misha sprak Lieven daarom met Loet Leydesdorff, hoogleraar dynamiek van de wetenschapscommunicatie en technologische innovatie aan de UvA, en met Mieke Bal, voormalig hoogleraar theoretische literatuurwetenschap en videokunstenaar. In een levendige gesprek dat opgebouwd was als een onderzoekspaper dat Lieven zo zou kunnen inleveren op de universiteit bespraken we zorgvuldig verschillende facetten van het fenomeen interdisciplinariteit zoals haar geschiedenis, waarom dit fenomeen zo populair is in de wetenschap en ook hoe het zich uit in onderwijs en onderzoek. 

Daarnaast verzorgde onze vaste columnist Machiel Keestra, verbonden aan het Instituut voor Interdisciplinaire Studies (UvA) een passende column. Hij verbond via inzichten van de Franse socioloog Pierre Bourdieu de recente onderzoeksrapporten over ongelijkheid  in het onderwijs en op de voetbalclub met interdisciplinair onderwijs aan de universiteit.

Dossier: Grensgevallen

(W)etenschap II: Je bent wat je (w)eet

Hoe gezond is super healthy food? En wat is de beste dieetstrategie? In deze uitzending hadden we het met Mariska Bot (VU) over haar onderzoek naar de samenhang tussen voeding en depressie. En met Lisanne Claessens (UvA) hadden we het over haar antropologisch onderzoek naar de ‘super healthy’ scene in Amsterdam.

Luister hieronder de column terug van Sicco de Knecht over de authenticiteit  en vervreemding van ons voedsel:

 

Wil je de hele uitzending luisteren? Dat kan hierboven of via onze podcast in iTunes en Stitcher, zoek op Radio Swammerdam en abonneer je: dan ontvang je elke week automatisch de nieuwste aflevering.

Dossier: (W)etenschap

Maatschappij III: eHealth en BigData in de gezondheidszorg

Apps op je smartphone die meten hoe gestrest je bent, wat je hartslag of bloeddruk is, hoeveel stappen je op een dag loopt of wat je insulinewaarde is: ze worden steeds vaker gebruikt. We praten met Mark Hoogendoorn, universitair docent Artificial Intelligence, en Heleen Riper, hoogleraar eHealth en klinische psychologie, over eHealth en de kansen en risico’s van big data in de gezondheidszorg.

Dossier: Fundamenten van de Maatschappij

Maatschappij II: Heb je (nog) iets te verbergen?

Heb je (nog) iets te verbergen? In de aflevering over Liveness en Realtime kwamen we er al achter dat het internet steeds meer gekanaliseerd wordt. Hoe wordt er geld aan ons gedrag verdiend en zijn er mogelijkheden om hier onderuit te komen? Hier gaan we dieper op in met Frederik Zuiderveen Borgesius, juridisch onderzoeker aan het instituut van informatierecht aan de UvA en Geert Lovink, onderzoeker aan het institute for network cultures aan de HvA.

Dossier: Fundamenten van de Maatschappij

Amsterdam II: Lelijke Amsterdamse architectuur

In deze uitzending van Radio Swammerdam spraken we over architectuur in Amsterdam. Tim Verlaan schoof aan, hij is stadshistoricus en schreef zijn proefschrift over de stedelijke vernieuwing van Amsterdam in de jaren’70 en ’80. Iris Burgers vertelde over haar onderzoek naar de Schiphol regio en hoe maatschappelijke en technologische ontwikkelingen invloed hadden op de architectuur van de luchthaven. Gastcolumnist was stadsdichter K. Schippers, hij las een ready-made tekst voor die hij samenstelde naar aanleiding van de Bijlmerramp in 1992.

Dossier: Amsterdam

(W)Etenschap I: Luisteren met je neus

Wat was het een lekker geurige opname bij Radio Swammerdam voor onze eerste aflevering in ons nieuwe dossier (W)Etenschap. Lieven en Maureen roken met twee academici aan de wetenschap van geur en fermentatie. Caro Verbeek, promovenda kunstgeschiedenis aan de VU vertelde over haar onderzoek naar culturele en kunstzinnige toepassingen van geur door de tijd heen. Ze had ook haar eigen geurstaaltjes meegenomen en legde daarbij uit hoe mensen verschillende betekenis geven aan geur met woorden en in de kunst. Daarnaast spraken we met Remco Kort, hoogleraar microbiologie, eveneens van de VU, Hij vertelde hoe een bacterie uit kaas er voor kan zorgen dat je minder diaree hebt. Tenslotte verzorgde Bas Belleman een erg interessante column over vrije wil, Axe-reclames en Das Parfum, met een macabere eindnoot.

Dossier: (W)etenschap

Live liveness in realtime: mediawetenschappers over het fenomeen LIVE!

Live! We kennen het sinds de radio, zien het nog vaak op televisie maar tegenwoordig ook op social media. Met Periscope, de app van twitter kan je eenvoudig livestreamen vanaf je smartphone. Wat zegt de mediawetenschap over liveness en hoe verhoudt dit zich tot de ontwikkeling van het internet in het algemeen en social media in het bijzonder? Te gast zijn Karin van Es (UU), zij promoveerde vorig jaar op de paradox van liveness en Anne Helmond (UvA) die in haar proefschrift het internet als een platform beschouwt.

Dossier: 2015 — 2016

Nieuwe vormen van religie

Deze week spraken we over hoe men vorm geeft aan religie. Eerst spraken we met Manuela Kalsky over hoe mensen hun leven vormgeven die in meerdere religies geloven. Kalsky is bijzonder hoogleraar religiewetenschappen aan de Vrij Universitei en schreef een boek en verschillende artikelen over  ‘meervoudige religieuze binding’. Vervolgens spraken we met religieus-antropoloog Oskar Verkaaik over de architectuur en vormgeving van religieuze gebouwen. Verkaaik is assistent-professor antropologie aan de UvA en heeft veel onderzoek gedaan naar religieuze architectuur in Nederland en daarbuiten.

Sicco de Knecht las zijn column over de menselijke kant van de wetenschap voor. Het groepsgesprek ging over hoe meervoudige religie gekoppeld kan worden aan een religieus gebouw.

Dossier: 2015 — 2016

Lachen, satire, brullen!

In de tweede uitzending van het nieuwe seizoen gaan we lachen – ten minste, als u een beetje gevoel heeft voor satirische humor. We spreken in de uitzending met communicatiewetenschapper Mark Boukes en historisch-neerlandicus Ivo Nieuwenhuis. Zij promoveerden beiden op satire. Een speciale gastcolumn zal worden voorgedragen door Thomas Hogeling, hij schrijft onder andere voor de satirische nieuwssite De Speld.

Presentatie: Lieven Heeremans & Luuc Brans

Dossier: 2015 — 2016

Achter de schermen van Google

Google en Wikipedia dicteren steeds meer onze kennis. Maar hoe bepaal je wat belangrijke informatie is, en is kennis echt macht? In Radio Swammerdam sprak hoogleraar Computerwetenschappen Maarten de Rijke (UvA) met presentatoren Luuk Ex en Lieven Heeremans. De Rijke zit achter de knoppen van steeds slimmer zoekende algoritmes en is bezig met het ontwikkelen van “Slow Search”. Maar wat is een algoritme eigenlijk?

Bas Belleman sprak over hoe Google en andere zoekmachines ons menszijn veranderen. “Het idee dat we moeite zouden doen om iets te vinden, begint te verdwijnen.” Hij pleit dan ook voor een zoekmachine die ons meeneemt op zijn zoektocht en niet pasklare antwoorden biedt. Wat blijkt uit de reactie van De Rijke, die is daar allang mee bezig.

Dossier: 2014 — 2015

Nieuwe initiatieven in het hoger onderwijs

Vandaag keken Swammerdampresentatoren Lieven Heeremans en Eveline van Rijswijk naar nieuwe initiatieven binnen de wetenschap. Van het – sinds de Maagdenhuisbezetting – zo bekende ‘De Nieuwe Universiteit’ naar De Bildung Academie en het platform Hervorming Nederlandse Universiteiten. Een rondetafelgesprek met Hans Radder (platform Hervorming Nederlandse Universiteiten), Tanisha Blom (De Nieuwe Universiteit), Merel van Geel en Michiel Tolman (De Bildung Academie) en natuurlijk onze columnist André Klukhun.

In eerste instantie spraken we over De Nieuwe Universiteit. Begonnen in Amsterdam, maar zijn vleugels uitgespreid over het hele land. Wat is de staat van het initiatief nu? En wat zijn de toekomstplannen?

In het eindgesprek gingen we door op het initiatief De Bildung Academie en onderzochten we de vraag wat een universiteit eigenlijk tot doel heeft. En hoe zit de verhouding met hogescholen? André Klukhun gooide de prikkelende stelling erin dat maatschappelijk relevant onderzoek plaats hoort te vinden op hogescholen en fundamenteel onderzoek op de universiteiten. Maar kan fundamenteel onderzoek niet ook maatschappelijk relevant zijn?

Dossier: 2014 — 2015

Serieus gamen met wetenschappers

Farmville, Clash of Clans Candy Crush… wie heeft deze spelletjes niet op zijn telefoon staan? Twee gamewetenschappers vertellen in deze aflevering van Radio Swammerdam over hun onderzoek naar het verdienmodel van gratis spelletjes op je mobiel en hoe sommige games worden ingezet om mensen bij de politiek te betrekken.

Te gast zijn game-onderzoeker David Nieborg (UvA) en media en communicatie wetenschapper Joyce Neys, (EUR). David Nieborg onderzocht hoe de spelers van gratis mobiele games de bedrijven achter het spel toch veel geld opleveren.

André Klukhuhn schreef een column over de erbarmelijke staat van de wetenschap. Joyce Neys liet een andere kant van games zien. Spelletjes die niet alleen verslavend zijn, maar ook leerzaam en zelfs voor wetenschappelijk ondekkingen zorgen.

Dossier: 2014 — 2015

Over Alice en andere zorgrobots

Naar aanleiding van de onlangs verschenen documentaire over zorgrobot Alice spraken we over Alice en zorgrobots in het algemeen. Te gast was Johan Hoorn hoofdonderzoeker aan het onderzoeksproject SELEMCA, dat verantwoordelijk was voor de bouw van Alice. Daanaast spraken we met Martijntje Smits, techniekfilosofe, over de gevolgen en implicaties van Alice voor de verhouding tussen mens en robot.

Dossier: 2014 — 2015

Tocht langs fietsonderzoek in Amsterdam

Deze aflevering bespreken Lieven Heeremans en Tiago Abas wetenschappelijk onderzoek dat elke Amsterdammer aan het hart gaat: fietsonderzoek. Te gast is Marco te Brommelstroet, onderzoeker aan het Urban Cycling Institute van de Universiteit van Amsterdam en op twitter bekend als de @fietsprofessor.

Er werd gesproken over fietsgedrag, de fiets-trein combinatie, hoe kuispunten en wegen worden ontworpen en welk beleid de gemeente voert rondom fietsers. De column van Sicco de Knecht gaat toepasselijk over de onderlinge haat van weggebruikers. Tot slot worden fietsparkeerplekken besproken en blijkt dat er een omslag nodig en gaande is in het beleid van de gemeente.

Dossier: 2014 — 2015

Derrida uitgelegd door Johan de Jong

Tim Wagemakers en Lieven Heeremans interviewden hun oude docent filosofie Johan de Jong over het proefschrift dat Johan schrijft over de schijnbaar ondoorgrondelijke filosoof Jacques Derrida. Geniaal of gek? Een ingewikkelde kwestie waar Radio Swammerdam even goed de tijd voor neemt. En er was natuurlijk de column, ditmaal van Bart van Heerikhuizen. Hij legde in zijn column een link tussen rouwkaarten, onbeschrijflijkheid en commodificatie. Met Johan spraken we daarna over classificatie, grenzen en protest. Als een simpel tegengeluid volgens Derrida niet voldoende is, hoe kun je dan nog iets van protest vormgeven? Of verder komen? Een les in nederigheid, zo blijkt, want niet elk probleem heeft een oplossing.

Dossier: 2014 — 2015

Zijn wij Big Data?

In de eerste uitzending van Luuk Ex interviewde hij Sander Klous, hoogleraar Big Data en ecosystemen voor Business and Society. Bas Belleman sprak in zijn column een kritische noot over de gevaren van Big Data. Aanhakend op de column voelden Luuk en Lieven Heeremans professor Sander Klous aan de tand over hoe hij deze gevaren omzeilt en hoe hij denkt over ethische vraagstukken, terwijl op Twitter de discussie doorgaat.

Dossier: 2014 — 2015

Drugs en Dance in Amsterdam

Nadat bij Amsterdam Dance Event drie mensen overleden door (zo sprak de media) drugsgebruik kwam de drugs- en dansscene in Amsterdam weer eens vol in de aandacht. Maar is dat terecht? En hoe gevaarlijk zijn drugs eigenlijk?

In deze aflevering van Radio Swammerdam onderzochten presentatoren Lieven Heeremans en Sterre ten Houte de Lange de dance- en drugsscene in Amsterdam. Zij spraken met sociaalwetenschapper Ton Nabben, bekend van zijn proefschrift Ritme, roes en regels, en met antropologe Irene Stengs.

De column kwam deze week van Bart van Heerikhuizen, die onder meer het woord collective effervescence gebruikte.

Dossier: 2014 — 2015