Archive

Revolutie IV – Moeder Rusland en haar avant-garde kunst

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Russische revolutie plaatsvond en daarom kon een uitzending hierover in het Revolutiedossier niet ontbreken. Luuc en Henk spraken met historicus Marc Jansen (UvA) over de revolutie, hoe deze verliep en hoe deze in het huidige Rusland herdacht wordt. Daarnaast spraken we met slavist Sjeng Scheijen (Universiteit Leiden) over de revolutionaire mentaliteit in Rusland in de 19e eeuw en de opkomst en ondergang van de Russische avant-garde kunst. Machiel Keestra droeg een mooie column voor over het moederschap als ultieme vorm van revolutie voor.

Luister hier de column terug:

 

Dossier: Revolutie

Wat maakt de mens I: Taalverloedering bestaat niet

‘Ik graag luister naar Radio Swammerdam’ zouden wij nooit uit onze mond krijgen, maar ‘Zondagochtend luisteren hun radio’ zeggen we allemaal weleens per ongeluk.
In het nieuwe dossier ‘Wat de mens maakt’ zullen wij het hebben over dingen die mensen maken, zoals kunst, en wat ons tot mens maakt, zoals deze zondagochtend over ons taalgevoel. Aan tafel zat taalkundige Jan Stroop, die ons vertelt dat we door ons feilloze taalgevoel eigenlijk geen grammaticale fouten kunnen maken. We kunnen wellicht fouten maken, omdat we nu eenmaal bepaalde afspraken hebben over wat ‘correct’ is. Maar volgens Jan Stroop zit de grammatica zo diep in ons dat de ‘fouten’ die wij maken eigenlijk geen fouten zitten, maar zitten opgesloten in onze grammatica. Het gebruik van ‘groter als’ is iets wat al eeuwen bestaat en ook niet altijd incorrect is geweest.
Ook vertelt Jan Stroop ons over het zogenaamde Poldernederlands, dat hij bij Trijntje (‘Traaintje’) Oosterhuis voor het eerst opmerkte. Wat Poldernederlands is, is niet in tekst uit te leggen, luisteren dus!

Onze columnist Sicco de Knecht vertelt ons over zijn prachtige familiegeschiedenis van ‘gelukzoekers’, wat misschien niet zo’n modern woord is als we zouden denken.

Presentatie door Marie Beth van Egmond en Luuc Brans, techniek door Elmer Rikhof.

Dossier: Wat maakt de mens

Swammerdam Stemt: Kieslijsten vol met witte mannen?

Verkiezingen! Nog een paar dagen en dan mogen het vakje voor de naam van onze favoriete kandidaat op de kieslijst rood kleuren. Maar hebben we wel genoeg keuze? Lijken de kandidaten niet teveel op elkaar? Over de selectie én het kamerwerk van etnische minderheden en vrouwen spraken we met Liza Mügge, Politicoloog aan de UvA. Daarnaast praten we met de makers van De Derde Kamer over de media en politieke campagnes.

Cliffhanger: Stemt onze vaste columnist Bart van Heerikhuizen nog steeds PvdA? Hij neemt ons mee in zijn denkproces voorafgaand aan het kiesmoment aankomende woensdag.

Dossier: Swammerdam Stemt

Op het slechte pad I: Leugentje om je eigen bestwil

In deze eerste aflevering uit ons nieuwe dossier ‘op het slechte pad’ gingen Marie Beth van Egmond en Luuc Brans in gesprek met Bennett Kleinberg, promovendus aan de UvA en Eleni Braat, historica aan de Universiteit van Utrecht  over leugens, geheimen en de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorloper van de AIVD.

Zij vroegen hen wat was de invloed was van de BVD op zijn werknemers en op de buitenwereld? En hoe je een leugenaar kunt herkennen in zijn taalgebruik en hoe we dit kunnen gebruiken om terrorisme te bestrijden?

Gemma Venhuizen verzorgde vandaag een prachtige bijpassende column over  liegen en nepnieuws:

 

Dossier: Op het slechte pad

Baas in eigen brein IV: Falen in de prestatiemaatschappij

Na een korte kerstonderbreking zijn we weer terug met een uitzending Radio Swammerdam.
We spraken over maatschappelijk falen in de huidige prestatiesamenleving. Toepasselijk bij het onderwerp begon de aflevering niet geheel vlekkeloos door een kleine misser bij de techniek. Aan tafel zat socioloog Judith Elshout, zij promoveerde met een onderzoek naar behoud van zelfrespect in een veeleisende samenleving en naar werklozen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in activeringsprojecten. Ook zat HvA onderzoeker Sebastian Abdallah aan tafel om over de praktijk en succeservaringen bij jongeren met een achterstand te praten.

Verder een vlammende column van Heidi Dorudi met de titel ‘Work is overrated’

Nieuwsgierig? Luister de uitzending nu terug of abonneer je via iTunes of Stitcher op onze podcast.

 

Dossier: Baas in eigen brein

Revolutie II: Een recept voor het revolutionair potentieel

Elmer Rikhof en Luuc Brans praten met Dr. Victor Kal, UvA docent wijsbegeerte, over wat er nodig is voor een succesvolle revolutie. Bas Belleman, onze vaste columnist, leest en bespreekt het anti-revolutionaire sonnet 76 van Shakespeare.

Voor de meeste mensen zijn theocratie en democratie begrippen die absoluut niet samengaan. Dr. Victor Kal denkt hier anders over. In zijn optiek maakt religiositeit juist het kritische denken mogelijk, kritisch denken dat de basis vormt voor onze liberale democratie. Bij Kal ligt in het kritische denken een groot revolutionair potentieel, zonder welk de liberale democratie ten dode is opgeschreven. Maar wat is dit revolutionair potentieel nu precies? Hoe zit de revolutionaire mens in elkaar? Wat gaat zij doen? En hoe verhoudt een dergelijke revolutie zich tot andere revoluties zoals de proletarische of de fascistische. 

Dossier: Revolutie

Swammerdam Stemt I – Politieke leiders in de media en Amerikaanse verkiezingen

Wat doen krantenkoppen met het beeld dat kiezers van politici hebben en met hun kiesgedrag? Is alle media-aandacht goede aandacht voor een politicus? En worden vrouwelijke politici anders in de media afgeschilderd en beoordeeld dan mannen? Aan de vooravond van de Amerikaanse verkiezingen spraken Luuc en Misha hierover met Loes Aaldering (UvA) en Daphne van der Pas (UvA) bij de aftrap van Swammerdam Stemt, het politicologische dossier van Swammerdam. Onze vaste columnist Bart van Heerikhuizen liet zijn sociologische licht schijnen op charismatische leiders.

Presentatie en redactie: Luuc Brans en Misha Melita
Techniek: Henk Ruigrok van der Werven en Mirjam van Zuidam
Column: Bart van Heerikhuizen

Dossier: Swammerdam Stemt

Tijd I: Herinneringscultuur en ons collectief geheugen

In deze uitzending spraken Luuc en onze nieuwe redacteur Mirjam met David Duindam (UvA) over de ontwikkeling van holocaust-herinneringsplekken en dan met name over de Hollandsche Schouwburg als plek van herinnering. Ooit een theater, toen een gruwelijke deportatieplaats, nu een museum. Hoe herinneren we het verleden en hoe geven we vorm aan deze herinneringen in monumenten en musea?  David is verbonden aan de Amsterdam School of Heritage and Memory Studies (UvA) en vertelde ons over de manier waarop onze collectieve herinneringen gevormd worden en hoe zich dit uit in culturele representaties zoals musea en literatuur. We spraken over de Hollandsche Schouwburg, het Nederlandse herdenkingsdiscours over WO II, maar ook over het nieuw te bouwen Holocaust Namenmonument, over 9/11 en over de Nederlandse herinnering aan de ramp met MH17. 
Heidi Dorudi droeg een bijzonder column voor met de titel “De herinnering en de herhaling”. Hierin ging zij in op Kierkegaards  Terugluisteren dus!

Dossier: Tijd

Amsterdam III: Hazes en de volkssegregratie

Andre Hazes, wie houdt er nou niet van dit legendarisch figuur en zijn muziek? Vandaag hadden Luuc Brans en Maureen Voestermans het in deze laatste aflevering van het dossier Amsterdam met antropologe Irene Stengs over het fenomeen Hazes en de volkse cultuur daaromheen. Ze ging naar concerten, mengde zich met fans en schreef een prachtig portret van de cultuur rondom de populairste Nederlandse artiest van de afgelopen decennia. Hazes kwam natuurlijk uit de Pijp, vroeger een echte volkswijk. Met Clé Lesger praten we over de wijken van Amsterdam en de ruimtelijke segregatie in Amsterdam in historisch perspectief. De grachtengordel zat weliswaar toen ook al vol met rijke stinkerds, maar tegelijkertijd woonden tussen alle rijke lui ook mindergestelden en paupers in de arme achtersteegjes en tussenstraten. Hoe deze groepen zich vermengden, of juist niet, en wat ons dit leert de huidige gevreesde deling van de stad tussen arm en rijk is onderwerp van het gesprek met Clé.

Daarnaast een bijzondere column van geurhistorica Caro Verbeek over de geuren van Amsterdam. Zij liet ons wat ruiken en in haar column waren soundscapes verwerkt van haar studenten. Speciale dank voor de eerste soundscape aan Julia Kantelberg, Jennifer Neerings, Annelies Wester en Clara van Wijk, Voor de tweede soundscape, opgenomen bij de OBA, danken we Danique Toen, Stijn Lebouille, Kayleigh Schoorl en Najim Moussa.

Dossier: Amsterdam

Fundamenten Van De Realiteit IV: (voort)Leven – Van Protocel Tot Liefde

In de vierde aflevering van het dossier fundamenten van de realiteit onderzoeken we de liefde op micro- en macroniveau, het was immers valentijsdag! Emeritus hoogleraar Nanne Nanninga schreef het boek van protcel tot spons en sprak over hoe cellen zich voortplanten. De vraag hierbij is: lijken wij mensen ergens nog op die primitieve spons? Filosoof en relatietherapeut Sjaak Vane benadrukte dat wanneer er over liefde gesproken wordt, er in de wetenschap vaak te snel gekeken wordt naar techniek. Niet alleen in de opvatting dat alles draait om voortplanting, maar ook techniek op het sociale vlak: bijvoorbeeld in de vorm van online dating-sites.

Vaste columnist van het eerste uur en scheikundige Andre Klukhun vertelde in zijn column over hoe Antonie van Leeuwenhoek zijn eigen sperma onderzocht, dat verkregen was uit “degelijk verkeer met zijn vrouw”.

Dossier: Fundamenten van de Realiteit

Grensgevallen I: Wetenschap van de Wetenschap

In deze eerste aflevering in het dossier Grensgevallen bespreekt Luuc Brans met twee wetenschappers wanneer iets wetenschap mag heten. Aan tafel zitten professor in de antropologie van de wetenschap Amade M’charek, die bepleit dat het verkeer tussen maatschappij en wetenschap een nieuw object van studie zou moeten zijn. Ook schuift wetenschapsfilosoof Lukas Verburgt aan, hij onderzocht op ideehistorische wijze de waarschijnlijkheidsleer van de 19e eeuw. Daarbij keek hij vooral naar wat níet beschreven werd.

Onze vaste columnist Machiel Keestra had het in zijn bijdrage over grenzen in de wetenschap, en waarom die grenzen soms overschreden moeten worden.

Dossier: Grensgevallen

Nieuwe vormen van religie

Deze week spraken we over hoe men vorm geeft aan religie. Eerst spraken we met Manuela Kalsky over hoe mensen hun leven vormgeven die in meerdere religies geloven. Kalsky is bijzonder hoogleraar religiewetenschappen aan de Vrij Universitei en schreef een boek en verschillende artikelen over  ‘meervoudige religieuze binding’. Vervolgens spraken we met religieus-antropoloog Oskar Verkaaik over de architectuur en vormgeving van religieuze gebouwen. Verkaaik is assistent-professor antropologie aan de UvA en heeft veel onderzoek gedaan naar religieuze architectuur in Nederland en daarbuiten.

Sicco de Knecht las zijn column over de menselijke kant van de wetenschap voor. Het groepsgesprek ging over hoe meervoudige religie gekoppeld kan worden aan een religieus gebouw.

Dossier: 2015 — 2016

Lachen, satire, brullen!

In de tweede uitzending van het nieuwe seizoen gaan we lachen – ten minste, als u een beetje gevoel heeft voor satirische humor. We spreken in de uitzending met communicatiewetenschapper Mark Boukes en historisch-neerlandicus Ivo Nieuwenhuis. Zij promoveerden beiden op satire. Een speciale gastcolumn zal worden voorgedragen door Thomas Hogeling, hij schrijft onder andere voor de satirische nieuwssite De Speld.

Presentatie: Lieven Heeremans & Luuc Brans

Dossier: 2015 — 2016